Boyut Problemi Hemen girelim. Ne diyordu İlber Hoca? Şoyle ozetlenebilecek bir açıklaması var: Orta Asya çoraktır. Bu yuzden bir devleti ayakta tutacak, ordusunu besleyecek artık değeri uretebilmek için geniş topraklara ihtiyaç vardır. Bu nedenle de bu coğrafyanın devletleri buyuk yuzolçumlerine sahiptir. Buna karşılık, orneğin İtalya'da topraklar verimli olduğu, ticaretten onemli miktarlar kazanılabildiği için bu artık değeri uretmek mumkundur. Bu sayede daha çok tuccarınız, denizciniz, zanaatçınız olabilir. Bir orduyu besleyebilir, gerektiğinde kiralayabilirsiniz. Bu yuzden sadece İtalyan yarımadasında bile yuzyıllarca ciddi etkisi olan pek çok devlet var olabilmiştir. *Haritalar için kaynak: Wikipedia
Orta Asya devletleri devasa iken İtalyan devletleri yuzolçumu olarak neden kuçuktur? İlber Hoca anlatmıştı. Bu ilişkiyi bilmezseniz şirketinizi de doğru idare edemez, başarıya goturemezsiniz. Johann Cruyff'un dediği gibi: Sadece futboldan anlıyorsanız, futboldan da anlamıyorsunuz demektir.
Bir organizmanın var olabilmesi için fizyolojik faaliyetlerini surdurebilecek enerjiyi elde edebilmesi, buna engel faktorlerin ustesinden gelebilmesi, başka organizmalarca yaşamına son verilmesinin onune geçmesi, nihayetinde de genlerini bir sonraki nesle aktarabilmesi gereklidir. Aynı anda temel fizik-kimya-biyoloji-(hatta jeoloji) kurallarına, rakip canlılara, iklim şartlarına ve coğrafyaya karşı mucadele vermek zorundadır.
Rakip canlılar dediğimizde birinci sırada kendi turdeşleri yer alır. Ardından aynı coğrafyayı paylaşan benzer turler. Diğer otoburlar, diğer dip canlıları, diğer bocekçiller gibi.
Butun bu mucadele surerken iklim veya hava şartları elinden geleni yapar. El Nino olur, kuraklı başlar, kutup jetleri guneye iner, vb. Bazen seller gelir, deprem olur, su kaynakları yon değiştirir. Uzaklarda bir yanardağ patlar, atmosfere kukurt yukler. Havalar soğur, asit yağmurları başlar.
Bilimsel çalışmalar şunu gosteriyor: Dunya 4,5 milyar yıl once meydana geldi. Yaklaşık 4 milyar yıl once son ağır bombardımanın ardından soğuk denizlerle kaplı bir gezegene donuştu. Dunyanın yaşına gore goz açıp kapama kadar bir surede (yaklaşık 3.9 milyar yıl once) hayat ortaya çıktı. Ancak 1,8 milyar yıl sonra yani 2 milyar yıl once atmosferde oksijen gazı ortaya çıktı. Çok hucreli canlılar ancak 800 milyon yıl once ortaya çıktı. Karmaşık çok hucreliler ise yaklaşık 600 milyon yıl once iz bırakmaya başladılar.
Şirketlerimiz de bu organizmalar ve ulkeler gibi etkilerle başa çıkmak zorundalar. Canlılara gore en buyuk avantajımız ise geçmişi değerlendirebilme ve geleceğe hazırlanabilme yeteceği. Kavramsal duşunme ve hayal gucu.
Bulunduğumuz sektoru, çevremizi, rakiplerimizi, etkileştiğimiz kurum ve kuruluşları ne kadar değerlendirebiliyoruz? Gunluk harala gurele içinde buna ayıracak zamanımız kalmıyor mu? Ay sonunu zar zor mu getiriyoruz? Önumuzu mu goremiyoruz? Üzerinize uzerinize mi geliyor her şey? Bizce bunu soyleme luksunuz yok. Bahsettiğimiz step/bozkır ulkelerinin veya İtalyan şehir devletlerinin idarecilerinin uzerinde daha mı az yuk vardı?
Toprağın, iklimin, yağışın vb. urunlere etkisini şimdilik bir kenara bırakın. Şuradan başlayalım: Bir step ulkesinin gereksinimleri nelerdir? Duşuk verim ve buyuk yuzolçumu olan toprak nasıl idare edilir? Lojistik ve iletişim ağları nasıl olmalıdır? İdari yapılanmada neler onemlidir? Halkın çeşitli konulardaki yetkinlikleri, itaat seviyeleri, yerleşim ve yaşam tercihleri nasıldır?
İtalyan şehir devletleri ve komşuları arasındaki ilişkiler nasıl yonetilir? Nereden asker bulunur? Tarım vb. dışı nufus ne ile ilgilenir? Ne ister? Ticaret nasıl kontrol edilir?
Bunun otesinde krizler geldiğinde (Moğol istilası, veba, yanardağ patlaması, kuraklık) nasıl başa çıkılır?
Kusura bakmayın bunların cevaplarını şimdi paylaşmayacağız. Araştırmanızı oneririz. Özellikle neden sonuç ilişkilerini irdeleyen kaynaklar ufkunuzu açacaktır. Fakat onemli nokta şu: Devletin coğrafyası, kaynakları, komşuları, nufus yapısı, vassalları ve diğer iç ve dış faktorleri nasıl hayatta kalacağını ve nasıl başarılı olacağını belirler.
Tum bunlar şirketler için de geçerlidir. Bu yuzden herkese uyan bir elbise yoktur. Her şeyin ilacı diye sunulan çozumler problemlerinizi çozmez. Sektor, ulke, bolge, olçek, vb. farklar size ozel yontemleri zorunlu kılar.
Eğer problem çozuculeriniz (yoneticiler, danışmanlar, muşteriler, vb.) size prensipler dizisinden otesini sunuyorsa ve bunları Kaf Dağı'nın arkasında çok başarılı olduğunu anlatıyorsa hızla uzaklaşın veya onları uzaklaştırın. Size, sizin problemlerinizi, sizin şartlarınızda çozecek yontemler gereklidir. Bu da şartları doğru okuyabilen, belki sizin şartlarınızla karşılaşmış ve felekten sopa yemiş, akıllı kişilerden gelebilir.
Tekrar biyolojiye atlayalım. Dunya uzerinde bugune kadar var olmuş turlerin %90'ının soyu tukendi. Şu ana var olanların da soyu tukenecek. Yeni turler ortaya çıkacak. Ama belirli iklim ve coğrafyalar belirli turleri başarılı yapacak. Şartlarınızı doğru okuyun, çevrenizi iyi gozleyin.
danışman danışmanlık ortam SWOT strateji